ศ.ดร.ลิขิต ธีรเวคิน, ราชบัณฑิต

ร่างกายมนุษย์เป็นโครงสร้างชีวภาพ มีกระบวนการทำงานที่น่าทึ่ง ขณะเดียวกันก็เป็นชีวภาพที่ถูกโจมตีได้โดยง่ายจากเชื้อโรคหรือโรคภัยไข้เจ็บที่เกิดจากภายในร่างกายเองในทางการแพทย์มีการศึกษาถึงวิธีการที่จะทำให้คนมีร่างกายที่แข็งแรง มีสุขภาพดี มีอายุยืนนาน หลีกเลี่ยงการป่วยไข้ให้มากที่สุดเท่าที่จะกระทำได้

ในทางการแพทย์สมัยใหม่ก็มีการเสนอให้ระมัดระวังเรื่องอาหาร การออกกำลังกายการพักผ่อน การถ่ายอุจจาระ การรักษาอารมณ์ไม่ให้เกิดความเครียด ความโกรธ ซึ่งในแง่นี้ปฏิเสธไม่ได้ว่าเป็นหลักการที่ถูกต้อง แต่สิ่งที่มนุษย์ทำผิดพลาดก็คือการที่ไม่สามารถทำให้เกิดดุลยภาพระหว่างตัวแปรต่างๆ เช่น อาหารที่รับประทานก็เป็นอาหารที่ไม่บริสุทธิ์ มีสารพิษมีการใส่รสชาติจัดจ้าน และนอกจากนั้นก็ยังมีการรับประทานอาหารที่ด้อยคุณภาพ และมีแนวโน้มที่จะนำไปสู่การเสียดุลในร่างกาย เช่นการเพิ่มน้ำตาล การเพิ่มไขมัน การเพิ่มเกลือจนทำให้การปรับตัวของร่างกายนั้นเกิดความปั่นป่วน การรับประทานอาหารถ้าจะกล่าวกว้างๆแบบโบราณก็ถือว่านั่นเป็น "ดิน"

นอกจากอาหารแล้วก็ได้แก่ของเหลว ซึ่งได้แก่ น้ำ อาจจะเป็นรูปของน้ำดื่ม น้ำชา กาแฟน้ำอัดลม เครื่องดื่มแอลกอฮอล์ สรุปอะไรก็ตามที่เป็นของเหลวซึ่งจำเป็นต่อการดำรงชีวิตของเหลวเป็นสิ่งประกอบในร่างกายมนุษย์ถึง70% การดื่มของเหลวจึงเป็นเรื่องที่ต้องระมัดระวัง น้อยไปหรือมากไปก็จะเกิดผลเสียต่อร่างกายน้ำที่เจือด้วยสารพิษต่างๆแทนที่จะช่วยให้ร่างกายดีกระชุ่มกระชวยกลับทำลายส่วนสำคัญของร่างกายได้ และนำไปสู่โรคภัยไข้เจ็บต่างๆ

ส่วนที่สามได้แก่ ลมหรืออากาศ ในที่นี้หมายถึงออกซิเจน โอโซน การหายใจสูดอากาศดีๆ เป็นการเสพอาหารชนิดหนึ่ง การสูดลมหายใจลึกๆ เท่ากับเป็นการดึงออกซิเจนเข้าสู่ร่างกาย ออกซิเจนเป็นส่วนประกอบสำคัญของการดำรงชีวิต จิ๋นซีฮ่องเต้เคยกล่าวว่า "ถ้าหายใจครึ่งเดียว ก็มีชีวิตเพียงครึ่งเดียว" พูดง่ายๆ ก็คือ เป็นประโยชน์อย่างยิ่งถ้ามนุษย์หายใจลึกๆ และผ่อนออกเพื่อให้ออกซิเจนเข้าไปทำหน้าที่ในร่างกาย เพื่อให้ร่างกายมีการครบถ้วนจาก ดิน น้ำ และลม

ส่วนที่สี่ได้แก่ ไฟ เริ่มต้นจากการต้องได้รับแสงแดดในยามเช้าหรือยามเย็น เพราะแสงจะเป็นพลังงานเข้าไปมีส่วนเพื่อให้ร่างกายรับวิตามินบางอย่าง ทำให้ร่างกายมีการขับเคลื่อนการไหว้ดวงอาทิตย์ยามเช้าของบางชาติเป็นพิธีกรรมที่ให้ความนับถือกับดวงอาทิตย์ แต่ขณะเดียวกันเป็นการรับเอาไฟหรือแสง รังสีจากดวงไฟที่ใหญ่ที่สุดเข้ามาอยู่ในร่างกาย โดยสามารถจินตนาการให้แสงอาทิตย์ที่มีความเข้มข้นไหลผ่านเข้าจักระที่ 7 เพื่อให้แทรกซึมเข้าไปในทุกอณูของร่างกาย (จากจินตนาการ) ก็เป็นการเสพชนิดหนึ่ง นอกเหนือจากนั้น การออกกำลังกายให้ร่างกายเคลื่อนไหวเกิดพลังงานขับเหงื่อและของเสียออกจากร่างกายก็เป็นส่วนหนึ่งของไฟและเป็นส่วนสำคัญส่วนหนึ่ง การขาดการสัมผัสแสงแดด การออกกำลังกาย ย่อมจะไม่สามารถเป็นคนแข็งแรง

นอกเหนือจากที่กล่าวมาแล้วก็คือ ส่วนที่เป็นจิตใจซึ่งเกี่ยวพันกับอารมณ์ ระบบความคิดสร้างสรรค์ อารมณ์ที่เกิดความสงบ ไม่วุ่นวาย ในส่วนนี้ก็คือการมองโลกในแง่ดี การเรียนหนังสือจนเกิดปัญญาแตกฉาน เข้าใจสภาพแวดล้อม เข้าใจสรรพสิ่งทั้งหลาย และสำคัญคือการเข้าใจตนเองจนเกิดความพึงพอใจ ขณะเดียวกันการฝึกจิตให้มีอารมณ์แน่นิ่ง ไม่โกรธ ฉุนเฉียวง่าย ก็เป็นส่วนของจิตใจและอารมณ์ การอ่านข้อความที่เป็นคำเตือนเพื่อรักษาสภาพดังกล่าวมาแล้วนั้นเป็นการเสพชนิดหนึ่ง นั่นคือ การเสพเพื่อให้อารมณ์สงบ ร่าเริง ความคิดแจ่มใส ในส่วนนี้มาจากการรับฟัง การอ่าน การคิดพินิจพิเคราะห์การนั่งสมาธิ โดยให้เป็นตัวแปรตัวหนึ่งของการมีชีวิตและการดำรงชีวิต

ตัวแปรสำคัญตัวสุดท้าย นั่นคือ ส่วนของระดับการพัฒนาจิตใจในแง่ความเมตตา กรุณาที่เรียกว่า soul หรือจะแปลว่าจิตวิญญาณ ในแง่หนึ่งจิตวิญญาณ เป็นส่วนต่างหากจากร่างกายและความคิด แต่เป็นส่วนที่สูงส่งที่คุมความคิดและบงการให้ความคิดเคลื่อนไหวร่างกาย กระทำสิ่งที่ดีและไม่ดี soul หรือจิตวิญญาณเป็นตัวแปรที่คุมความเป็นมนุษย์เพื่อให้จิตใจเข้าใจและสั่งการไปยังร่างกายให้กระทำตาม จิตวิญญาณ หรือ soul จะต้องมีการเสพสิ่งที่ดีงาม เช่นธรรมะ คำสั่งสอน ปรัชญาสังคม ปรัชญาการเมืองที่ยกระดับจิตใจ ไม่เห็นแก่ตัว ใฝ่ดี รักมนุษย์ รักสังคม และรักมนุษยชาติ ใฝ่ดี พยายามทำให้เกิดความเจริญงอกงามต่อสังคม สร้างความสุขสบายต่อสังคมส่วนใหญ่ soul คือของที่สำคัญที่สุดของมนุษย์แต่ละคน ร่างกายเป็นส่วนประกอบที่นำไปสู่ mind อันเกิดจากเคมีชีวภาพที่สามารถทำให้คนคิดได้ แต่ soul เป็นส่วนที่พิเศษและสูงสุดของบุคคลผู้นั้น ถ้า soul มีความปั่นป่วน ขาดสิ่งที่เป็นเมตตาธรรม ยุติธรรม ฯลฯ ต่อให้ mind หรือสมองดีแง่ไหน ต่อให้ร่างกายแข็งแรงแค่ไหนความสมบูรณ์แห่งความเป็นมนุษย์จะขาดหายไปการเสพอาหารเพื่อการอยู่รอดจึงไม่ได้ขึ้นอยู่เฉพาะอาหาร ของเหลว ออกซิเจน พลังงานจากร่างกายหรือจากแสงแดด หรือที่เรียกรวมๆ ว่าดิน น้ำ ลม ไฟ แต่ยังต้องเสพสิ่งที่ทำให้เกิดปัญญาความรู้ นั่นคือ ความเจริญงอกงามของสมอง แต่ที่สำคัญที่สุด จะต้องมีการเสพคุณธรรมอันสูงส่งเพื่อให้ soul ได้มีโอกาสพัฒนาสูงขึ้นกว่าที่เป็นอยู่ เป็นการยกความเป็นมนุษย์ให้มีสถานะสูงกว่าการเป็นเพียงชีวภาพที่มีชีวิต หากแต่เป็นคนที่สมบูรณ์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในส่วนที่เป็น soul หรือจิตวิญญาณ ซึ่งเป็นคนละส่วนกับร่างกายและจิตใจ แต่มีการทำงานร่วมกัน ที่สำคัญ soul ต้องมีพลังเหนือจิตใจ และจิตใจต้องมีพลังเหนือร่างกาย