สกู๊ป : มหาบุญนับร้อยปี “ประเพณีทิ้งกระจาด มูลนิธิป่อเต็กตึ๊ง” จากคติศรัทธาสู่การทำทานเพื่อมนุษยชาติ
(ภักดี วีระรัตน์ / รายงาน)
หากพูดถึงงานบุญใหญ่ประจำปีตามคติจีน ภาพของข้าวสารอาหารแห้ง เครื่องอุปโภคบริโภคที่เรียงราย และผู้คนจำนวนมากที่มารอรับทาน คงเป็นภาพที่หลายคนคุ้นตา “งานประเพณีทิ้งกระจาด” ของมูลนิธิป่อเต็กตึ๊ง คือหนึ่งในงานมหากุศลที่สืบทอดปฏิปทาและความเมตตามายาวนานนับร้อยปี สะท้อนถึงหัวใจสำคัญสองประการคือ “ทำบุญให้ผู้ล่วงลับ และทำทานให้ผู้ยากไร้”
ความเป็นมาและรากเหง้าทางประวัติศาสตร์
พิธีทิ้งกระจาดมีรากฐานมาจากพุทธศาสนาฝ่ายมหายานและคติความเชื่อดั้งเดิมของจีน ตามตำนานมหายานเล่าว่า ในสมัยพุทธกาล พระอานนท์กำลังบำเพ็ญวิปัสสนากรรมฐาน ได้มีเปรตตนหนึ่งชื่อว่า อัคนีชวาลาโฆษกเปรต (เปรตปากเปลวไฟ) มาปรากฏกายและแจ้งว่า อีก 3 วันพระอานนท์จะสิ้นอายุขัยไปเกิดเป็นเปรต หากต้องการแคล้วคลาดและอุทิศส่วนกุศลให้เหล่าเปรต จะต้องทำทานมหาศาลโดยแจกจ่ายอาหารและข้าวของแก่เบื้องบนและดวงวิญญาณหิวโหย พระอานนท์จึงกราบทูลถามพระพุทธเจ้า พระองค์จึงทรงประทานพระคาถาและพิธีกรรมอุทิศทาน ซึ่งกลายเป็นจุดเริ่มต้นของพิธีทิ้งกระจาดในเวลาต่อมา
คำว่า “ทิ้งกระจาด” มาจากการนำสิ่งของ เครื่องอุปโภคบริโภคใส่ลงในตระกร้าหรือกระจาดไม้สาน แล้วแจกจ่ายให้แก่ผู้ยากไร้ ในภาษาจีนแต้จิ๋วเรียกว่าพิธี “อัคคีตงสิก” หรือแบ่งเป็น 2 ส่วนสำคัญคือ:อิ๋มซี (陰施): การทำบุญอุทิศส่วนกุศลให้แก่ดวงวิญญาณผู้ล่วงลับ ดวงวิญญาณไร้ญาติ (การทานแก่โลกวิญญาณ)
เอี่ยงซี (陽施) : การทำทานแจกจ่ายสิ่งของ เครื่องอุปโภคบริโภค ให้แก่ผู้ยากไร้ที่ยังมีชีวิตอยู่ (การทานแก่โลกมนุษย์) และ มรดกเมตตาธรรม ณ ศาลเจ้าไต้ฮงกง (ป่อเต็กตึ๊ง)
สำหรับประเทศไทย มูลนิธิป่อเต็กตึ๊งได้จัดงานประเพณีทิ้งกระจาดขึ้นเป็นประจำทุกปีในช่วงเดือน 7 ตาม calendar จีน (ประมาณเดือนอรกฎาคม–กันยายน) เพื่อสืบทอดปฏิปทาเมตตาธรรมของ “องค์หลวงปู่ไต้ฮง” (ไต้ฮงกง) พระภิกษุจีนในสมัยราชวงศ์ซ่ง ผู้ซึ่งช่วยเหลือผู้ตกทุกข์ได้ยาก เก็บศพไร้ญาติ และแจกจ่ายอาหารแก่ผู้ประสบภัยพิบัติ งานทิ้งกระจาดของป่อเต็กตึ๊งจึงเป็นงานบุญใหญ่ระดับประเทศ ที่รวมศรัทธาของประชาชนในการบริจาคข้าวสาร อาหารแห้ง และเงินทุน นำมาจัดเป็นชุดเครื่องอุปโภคบริโภคแจกจ่ายแก่ประชาชนผู้ยากไร้ ลำดับขั้นตอนและประเพณีปฏิบัติ
งานทิ้งกระจาดของมูลนิธิป่อเต็กตึ๊งประกอบด้วยขั้นตอนหลักที่เปี่ยมด้วยความหมายพิธีเปิดประตูผี / อัญเชิญดวงวิญญาณ: คณะสงฆ์จีนนิกายประกอบพิธีสวดมนต์เปิดมณฑลพิธี เจริญพระพุทธมนต์เพื่อโปรดดวงวิญญาณไร้ญาติให้มารับส่วนบุญส่วนกุศล
พิธีโยกเยก / ทอดผ้าป่าและสวดอุทิศ: ทำพิธีอุทิศเครื่องไทยธรรมแด่ดวงวิญญาณในสัมปรายภพ
การทิ้งกระจาดแจกทาน (แจกข้าวสารและเครื่องอุปโภค): การแจกถุงยังชีพประกอบด้วยข้าวสาร น้ำตาล น้ำปลา และของใช้จำเป็นให้แก่ประชาชน ในอดีตจะใช้การโยกติ้วหรือแจกบัตรคิวเพื่อความเป็นระเบียบ และพัฒนามาเป็นการแจกจ่ายอย่างมีระบบ รวมถึงมีกระจายการลงพื้นที่แจกจ่ายแก่ผู้ยากไร้ตามชุมชนต่างๆ
คุณค่าทางสังคมและวัฒนธรรมงานทิ้งกระจาดไม่ได้เป็นเพียงมิติทางศาสนาหรือความเชื่อเรื่องบาปบุญเท่านั้น แต่ยังเป็น กุศโลบายทางสังคม ที่ทำหน้าที่กระจายความช่วยเหลือจากผู้มีทรัพย์ไปสู่ผู้ขาดแคลน ช่วยบรรเทาความเดือดร้อนให้แก่ครอบครัวผู้มีรายได้น้อย ขณะเดียวกันยังเป็นศูนย์รวมจิตใจที่สะท้อนถึงน้ำใจและการอยู่อย่างเกื้อกูลกันในสังคมไทย-จีนอย่างยั่งยืน