"อ่านทั้งเมืองเรื่องเดียวกัน" จุดกระแสรักการอ่าน สู่หนังสือสร้างสรรค์โดยคนเชียงรายเพื่อเชียงราย
ปีที่ผ่านมา องค์การยูเนสโกประกาศให้เทศบาลนครเชียงราย เข้าร่วมเป็นสมาขิกเครือข่ายระดับโลกด้านเมืองแห่งการเรียนรู้ของยูเนสโกแห่งแรกของประเทศไทย และด้วยศักยภาพในการพัฒนาเมืองด้านการเรียนรู้ของเชียงรายนี้เอง ส่งผลให้สถาบันอุทยานการเรียนรู้ หรือ TK Park ได้ริเริ่มโครงการ "อ่านทั้งเมืองเรื่องเดียวกัน เชียงราย" ที่มีเทศบาลนครเชียงรายเป็นพื้นที่นำร่อง โดยใช้แนวคิด"อ่านทั้งเมืองเรื่องเดียวกัน" ซึ่งเป็นกิจกรรมรณรงค์การอ่านที่ประสบความสำเร็จมาแล้วจากจังหวัดเชียงใหม่
โครงการนี้มีบุคลากรจากองค์กรต่าง ๆ ในจังหวัดกว่า 50 คนจาก 25 องค์กร มาร่วมกันคิดค้นประเด็นเนื้อหาที่เด็กเชียงรายควรอ่าน เพื่อนำไปใช้ผลิตสื่อนิทานสำหรับเด็กปฐมวัย ให้เป็นหนังสือของคนเชียงราย เพื่อคนเชียงราย อย่างแท้จริง
นายวัฒนชัย วินิจจะกูล ผอ.ฝ่ายพัฒนาองค์ความรู้ สถาบันอุทยานการเรียนรู้ ในฐานะผู้ริเริ่มโครงการเผยว่า การเลือกเมืองเป้าหมายนั้นถือว่าสำคัญมาก ต้องศึกษาข้อมูลหลายด้าน ทั้งสถิติการอ่าน จำนวนประชากร วัฒนธรรมท้องถิ่น รวมทั้งต้องได้รับความร่วมมือหน่วยงานท้องถิ่น และภาคประชาสังคมควบคู่ไปด้วยกัน เมื่อเชียงรายได้เป็นร่วมเป็นเครือข่ายระดับโลกด้านเมืองแห่งการเรียนรู้ของยูเนสโก หรือ The UNESCO Global Network of Learning Cities - GNLC จึงนับได้ว่ามีความพร้อมและมีศักยภาพเต็มที่ในการดำเนินโครงการ
ความท้าทายของโครงการ คือการหากลุ่มคนทำงานในพื้นที่ ที่มีใจรักในการส่งเสริมการอ่าน เพื่อให้เป็นโครงการของคนเชียงราย ทำเพื่อคนเชียงราย เพราะเชื่อว่าโครงการที่ดีนั้นต้องให้คนท้องถิ่นมีส่วนร่วมขับเคลื่อน และรู้สึกภูมิใจในผลลัพธ์เกิดขึ้นจริง
ซึ่งนายวัฒนชัยเล่าว่า ในกระบวนการทำงานได้มีเครือข่ายเชียงใหม่อ่าน ภาคีภาคประชาสังคมด้านการส่งเสริมการอ่านจากเชียงใหม่ ได้นำประสบการณ์การทำงานที่ผ่านมาเข้ามาสนับสนุน ร่วมกับTK Park และเทศบาลนครเชียงรายอย่างเต็มที่ และสามารถรวบรวม "เครือข่ายการเรียนรู้เมืองเชียงราย" ประกอบด้วย หน่วยงานท้องถิ่น ภาคประชาสังคม พลเมือง นักวิชาการ คนทำงานพัฒนาและกลุ่มพ่อแม่ผู้ปกครอง ที่สนใจมาร่วมพัฒนาหนังสือของโครงการ "อ่านทั้งเมืองเรื่องเดียวกัน" ร่วมกัน กว่า 50 คนจาก 25 องค์กร ส่งผลให้เกิดการสร้างสรรค์ผลงานอย่างอิสระโดยชาวเชียงราย รวมถึงภาพประกอบหนังสือก็เกิดจากฝีมือของศิลปินท้องถิ่นเชียงรายเช่นกัน
เริ่มต้นด้วยคำถามว่า เด็กๆ จะเรียนรู้อะไรเกี่ยวกับเชียงราย และคณะทำงานก็ระดมความคิดจนออกมาเป็นเนื้อหาหลัก ว่าด้วยเรื่องความหลากหลาย เพราะเชียงรายมีความหลากหลายทั้งด้านกายภาพและผู้คน เมื่อเด็กเรียนรู้การอยู่ร่วมกับความหลากหลาย ด้วยความเข้าใจ สิ่งที่ตามมาคือความภูมิใจความสุข และ ความรักท้องถิ่น ในเวลาเพียง 3 เดือนของการร่วมมือร่วมใจในครั้งนี้ ก่อให้เกิดหนังสือภาพ 2 เล่ม มาลีแอ่วดอย นิทานภาพสะท้อนความหลากหลาย และการอยู่ร่วมกันอย่างสงบสุข ผ่านการละเล่น และเครื่องแต่งกายของพี่น้องชาติพันธุ์ และ ทรายน้ำกก ที่นำเสนอความหลากหลายทางกายภาพ สะท้อนผ่านเด็กคนหนึ่ง ผ่านประเพณีวัฒนธรรม และวัดอารามช่วงเทศกาลปี่ใหม่เมือง
นอกจากส่งเสริมการอ่านในกลุ่มเด็กปฐมวัยแล้ว TK Park ยังจัดประกวดหนังสือเล่มเล็กหัวข้อ "เล่าเรื่องเมืองเจียงฮาย" สนับสนุนให้เยาวชนเชียงรายได้มีโอกาสสร้างสรรค์หนังสือ ฝึกทักษะความคิดสร้างสรรค์ การเล่าเรื่อง กระบวนการเรียนรู้ และภูมิใจกับเรื่องราวถิ่นกำเนิด โดยมีโรงเรียนร่วมส่งผลงานเข้าประกวดถึง 41 เล่ม หนังสือนิทานเล่าเรื่องเมืองเจียงฮาย เล่มที่คว้ารางวัลชนะเลิศ ชื่อว่า "เตียวล่องกองมองเวียงเจียงฮาย" ซึ่งเป็นนิทานภาพทำมือจากนักเรียนโรงเรียนเทศบาล 8 บ้านใหม่ ที่ถ่ายทอดเรื่องราวเมืองเชียงรายผ่านสายตานักท่องเที่ยวได้อย่างครบถ้วน ตั้งแต่ผู้คนท้องถิ่น สถานที่ ประเพณี ประวัติศาสตร์ แถมยังนำเสนอผ่านการใช้เทคนิคภาพป๊อปอัพ 3 มิติได้อย่างน่าสนใจมาก
นายวัฒนชัยกล่าวว่าโครงการนี้มุ่งเน้นกลุ่มเป้าหมายหลักคือกลุ่มเด็กปฐมวัย คือครอบคลุมตั้งแต่วัยอนุบาลไปจนถึงประถมต้น ซึ่งในเทศบาลเมืองเชียงรายมีกว่า 4,000 คน เพราะเชื่อว่าการปลูกฝังการอ่านในวัยนี้ เป็นการลงทุนที่ก่อเกิดผลลัพธ์ทางการเรียนรู้ดีที่สุด โดยความช่วยเหลือจากเทศบาลนครเมืองเชียงราย รวบรวมเครือข่ายท้องถิ่นกระจายหนังสือไปยังพื้นที่เป้าหมายทั้งโรงเรียน และศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก
นอกจากการกระจายสู่โรงเรียน หนังสือบางส่วนจะถูกแจกจ่ายไปยังแหล่งชุมชน รวมทั้งกระจายในรูปแบบอีบุ๊คให้อ่านฟรี โดยหวังเข้าถึงกลุ่มพ่อแม่ผู้ปกครอง และประชาชนทั่วไป เพื่อให้รับรู้ว่ามีหนังสือที่เกิดจากการริเริ่มโดยคนเชียงรายที่ถ่ายทอดเรื่องราวภูมิปัญญาล้านนาในแบบของเชียงราย ที่สามารถสร้างความภาคภูมิใจให้แก่คนท้องถิ่น มีความรู้สึกร่วมสร้างสรรค์เมืองแห่งการเรียนรู้ จนท้ายที่สุดเกิดเป็นการอ่านทั้งเมืองเรื่องเดียวกันจริงๆ ตามวัตถุประสงค์ที่วางไว้
แม้ว่าโครงการอ่านทั้งเมืองเรื่องเดียวกันเชียงรายจะเกิดขึ้นในกรอบเวลาที่จำกัด แต่สามารถเป็นแรงกระตุ้นให้คนหันมาให้ความสำคัญกับการอ่าน และพัฒนาเยาวชน รวมถึงเป็นแบบอย่างโครงการที่เกิดจากความร่วมมือจากภาครัฐและประชาสังคม จนเกิดเป็นผลลัพธ์ที่เป็นรูปธรรม อันนำไปสู่การสร้างสังคมแห่งการเรียนรู้ตลอดชิวิต ตามวิสัยทัศน์ของสถาบันอุทยานการเรียนรู้ TK Park