ข้อเข่าเสื่อมภัยเงียบที่ไม่อาจมองข้าม
ข้อเข่าเสื่อม ภัยเงียบที่คนส่วนใหญ่มองข้าม เพราะคิดว่าเป็นอาการปกติที่เกิดขึ้นได้ตามวัย เมื่อมีอายุมากขึ้น ข้อต่อต่าง ๆ ในร่างกายก็จะเสื่อมลงโดยเฉพาะข้อเข่าเสื่อม แต่สิ่งที่ทุกคนไม่ทราบก็คือ อายุน้อยก็เป็นโรคนี้ได้เช่นกัน ซึ่งปัจจัยในการเกิดอาการนี้ มีหลายอย่างแม้ว่าจะดูแลสุขภาพร่างกายเป็นอย่างดี แต่ก็ยังมีปัจจัยที่ควบคุมไม่ได้ เช่น อายุ ฮอร์โมนเพศในร่างกาย ล้วนส่งผลให้เกิดปัญหาข้อเข่าได้
อย่างไรก็ตามเราสามารถป้องกันชะลอภาวะข้อเข่าเสื่อม และลดความเสี่ยงไม่ให้เกิดอาการข้อเข่าเสื่อมที่ร้ายแรงจนต้องเข้ารับการผ่าตัดได้ หากคุณสนใจที่จะดูแลสุขภาพเข่าอยู่แนะนำให้อ่านบทความนี้ รับรองจะเข้าใจอาการนี้อย่างถูกต้อง และสามารถป้องกันอาการข้อเข่าเสื่อมได้อย่างแน่นอน
สาเหตุที่ทำให้เกิดอาการข้อเข่าเสื่อม
ปัจจัยหลักที่เป็นสาเหตุให้เกิดอาการข้อเข่าเสื่อมที่ทุกคนไม่สามารถควบคุมได้ คือ อายุ โดยเฉพาะเมื่อเริ่มเข้าวัย 40 ปี ข้อต่อต่าง ๆ จะเริ่มเสื่อมสภาพลง หรือแม้แต่อายุน้อยก็สามารถเกิดอาการนี้ได้ ดังนั้นก่อนที่จะทำความรู้จักกับอาการนี้อย่างละเอียด มาทำความรู้จักกับปัจจัยเสี่ยงกันก่อนว่ามีอะไรบ้าง
ปัจจัยเสี่ยงของอาการข้อเข่าเสื่อม
- อายุ เป็นปัจจัยหลักที่เลี่ยงไม่ได้ เมื่ออายุมากขึ้น ข้อเข่า รวมทั้งข้อต่อต่าง ๆ ในร่างกายก็จะเสื่อมลงตามอายุ
- น้ำหนัก เป็นอีกปัญหาที่ทำให้ข้อเข่าเสื่อมได้ไว แม้ว่าอายุยังน้อยเพราะข้อเข่าต้องแบกรับน้ำหนักและรับแรงกระแทก แรงกดรับ ดังนั้นหากน้ำหนักตัวเกินมาตรฐานก็มีความเสี่ยงสูงที่จะเกิดข้อเข่าเสื่อมด้วย
- เพศ เป็นปัจจัยที่หลายคนคาดไม่ถึง เพศหญิงมีความเสี่ยงเกิดข้อเข่าเสื่อมมากกว่าผู้ชายเพราะฮอร์โมนเอสโตรเจนของเพศหญิงจะลดลงเมื่อหมดประจำเดือน ทำให้ปริมาณแคลเซียมในมวลกระดูกลดลง จึงทำให้เกิดข้อเข่าเสื่อมได้
- การไม่ระมัดระวังร่างกาย หลายคนไม่คำนึงเรื่องนี้ ไม่ว่าจะเป็นท่านั่ง การกระโดด หรือการออกกำลังที่ต้องใช้ช่วงขาเยอะ ก็เป็นปัจจัยทำให้ข้อเข่ามีปัญหาได้
นี่คือสัญญาณบ่งชี้ของการมีปัญหาข้อเข่า แต่ไม่ต้องกลัวจนเกินไป เพราะอาการเหล่านี้ยังไม่ได้ระบุว่าข้อเสื่อมแบบร้ายแรง การเข้าพบแพทย์เฉพาะทางจะช่วยแก้ไขและรักษาได้ทันท่วงที รวมทั้งการดูแลตัวเอง ระมัดระวังท่านั่ง ท่าเดิน การลุกนั่ง รวมทั้งการควบคุมน้ำหนักตัวในอยู่ระดับมาตรฐาน จะช่วยลดความเสี่ยงเรื่องข้อเข่าเสื่อมได้
สัญญาณบ่งชี้ว่ามีอาการข้อเข่าเสื่อม
วิธีสังเกตอาการสำหรับเช็กสภาพร่างกาย หากมีอาการเหล่านี้ อาจบ่งชี้ได้ว่าคุณเริ่มมีปัญหาข้อเข่าเสื่อมแล้ว ซึ่งมีวิธีการตรวจสอบเบื้องต้นดังนี้
- มีอาการปวดเข่าเป็นระยะ อาจจะถี่บ้างหรือห่างบ้าง แต่หากเป็นบ่อยจนผิดสังเกต แนะนำให้พบแพทย์เพื่อทำการรักษา
- รู้สึกฝืดที่ข้อเข่า เวลาขยับขามีอาการขัด ๆ ตึง ๆ และรู้สึกว่าข้อเข่าแข็ง
- มีเสียงก๊อกแก๊กเวลาขยับขา
- รู้สึกว่าขาโก่งขึ้น
วิธีป้องกันและลดความเสี่ยงไม่ให้เกิดข้อเข่าเสื่อม
สำหรับวิธีป้องกันและลดความเสี่ยงไม่ให้เกิดอาการข้อเข่าเสื่อม มีวิธีการดูแลตัวเองในเบื้องต้น ดังนี้
- การออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ ในระดับที่สอดคล้องกับสภาพร่างกาย และระมัดระวังไม่ให้บาดเจ็บ เช่น การบริหารข้อเข่า เป็นต้น
- รับประทานอาหารให้ครบ 5 หมู่ เพื่อให้ร่างกายได้รับสารอาหารอย่างครบถ้วน
- พยายามควบคุมน้ำหนัก เพื่อช่วยบรรเทาการแบกรับน้ำหนักของข้อเข่า
- หากเริ่มมีอาการปวดที่ส่งผลกระทบต่อการใช้ชีวิต ควรปรึกษาแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญเพื่อหาวิธีบรรเทาอาการดังกล่าว หรือเลือกทานอาหารเสริมที่มีวิตามิน แคลเซียมที่เหมาะสมกับช่วงอายุเพื่อช่วยบำรุงข้อเข่าได้
อีกหนึ่งวิธีสำคัญที่ช่วยชะลอข้อเข่าเสื่อม คือการมีกล้ามเนื้อบริเวณข้อเข่าที่แข็งแรง ช่วยพยุงข้อเข่าได้ดี ก็จะช่วยลดความเสี่ยงต่อการเกิดโรคข้อเข่าเสื่อมได้ ซึ่งมีวิธีการบริหารข้อเข่าให้แข็งแรง ดังนี้
วิธีบริหารเข่าแก้ข้อเข่าเสื่อม
- ท่าสควอช (Squat) นั้นคือการบริหารกล้ามเนื้อหน้าขาที่ช่วยพยุงหัวเข่า โดยกางขาสองข้างให้กว้างระดับประมาณหัวไหล่และยกแขนเพื่อปรับสมดุลตัว ทำท่านี้ด้วยการเกร็งหน้าท้องและปรับหลังให้ตรง หย่อนก้นและย่อเข่าเปรียบเสมือนนั่งเก้าอี้กลางอากาศ, ควรพยายามไม่ให้หัวเข่าเลยระดับปลายเท้า ย่อเข่าลงมาให้มีมุม 90 องศา อย่างไรก็ตาม สำหรับผู้ที่มีอาการปวดเข่า แนะนำให้ทำท่าฮาร์ฟสควอช (Half Squat) ซึ่งคือการย่อเข่าลงเพียง 45 – 60 องศาก็พอ ควรทำซ้ำท่านี้ 10 ครั้งต่อเซ็ต
- ท่าเหยียดขาตรง (Straight Leg Raising) ทำได้โดยการนั่งบนเก้าอี้ให้หลังตรง แล้วยกขาขึ้นให้เข่าเหยียดตรงไม่งอ ค้างไว้เป็นเวลา 10 วินาที แล้วลดลงระดับขาลงกลับสู่ท่านั่งปกติ ท่านี้สามารถทำซ้ำได้หลาย ๆ ครั้งเพื่อบริหารกล้ามเนื้อต้นขาให้แข็งแรง
วิธีรักษาอาการข้อเข่าเสื่อม
การรักษาอาการข้อเข่าเสื่อม ในปัจจุบันมีหลายวิธีขึ้นอยู่กับสภาพร่างกาย และอาการของแต่ละคน เช่น การฉีด PRP เป็นแนวทางการรักษาที่ไม่ต้องผ่าตัด จะใช้การฉีดเกล็ดเลือดเข้าสู่ข้อต่อเพื่อฟื้นฟูข้อเข่า เสริมน้ำในเข่าให้เยอะขึ้น แต่บางรายหากมีอาการหนักก็อาจต้องใช้การผ่าตัดใส่ข้อเข่าเทียม หรือการรับประทานยาตามแพทย์สั่ง
ซึ่งทุกวิธีจะต้องดูจากอาการของผู้ป่วยเป็นหลัก และไม่ควรรับประทานยาแก้ปวด แก้อักเสบ แบบซื้อทานเองเพราะมีความเสี่ยงในการดื้อยา และทำให้อาการแย่ลง การรักษาอาการข้อเข่าเสื่อมที่ดีที่สุดคือพบแพทย์เฉพาะทางเท่านั้น
สรุปบทความ
ปัญหาข้อเข่าเสื่อม สามารถชะลอและลดความเสี่ยงของการเกิดโรคนี้ได้ แม้ว่าจะเป็นอาการที่อาจจะเกิดขึ้นตามช่วงวัยก็ตาม แต่การดูแลข้อเข่าตั้งแต่เนิ่น ๆ จะช่วยให้ข้อเข่าเสื่อมช้าลง ลดความเจ็บปวดจากอาการดังกล่าวได้ ซึ่งต้องอาศัยวินัยในการดูแลสุขภาพ ระมัดระวังไม่ให้เกิดอาการบาดเจ็บที่เข่า ยิ่งอายุมากขึ้น การนั่ง การเดิน ยิ่งต้องระมัดระวัง ที่สำคัญไม่ควรรับประทานยาแก้ปวดเข่าที่ไม่ได้จ่ายโดยแพทย์ เพราะมีความเสี่ยงทำให้เกิดอาการอื่นตามมาได้
การบริหารกล้ามเนื้อข้อเข่าให้แข็งแรง ถือเป็นวิธีการชะลอข้อเข่าเสื่อมที่ดีที่สุด เพราะจะช่วยให้พยุงข้อเข่าได้ดี ลดการกดทับและการเสียดสีของกระดูกข้อเข่า จะช่วยทะนุบำรุงข้อเข่าให้แข็งแรงและอยู่กับเราได้อย่างยาวนานนั่นเอง