กองทุนพัฒนาสื่อปลอดภัยฯ ร่วมมือ ม.สงขลานครินทร์ พัฒนาเครือข่ายวิทยุชุมชน สร้างความเข้มแข็งสถานีท้องถิ่น

‘กองทุนพัฒนาสื่อปลอดภัยและสร้างสรรค์’ ร่วมกับ ‘มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตปัตตานี’จัดโครงการพัฒนาศักยภาพเครือข่ายวิทยุชุมชน พัฒนาข้อเสนอเชิงนโยบายเพื่อสร้างความเข้มแข็งในภาคีเครือข่ายวิทยุชุมชน

โดย ‘โครงการพัฒนาศักยภาพเครือข่ายวิทยุชุมชน’ จะจัดการประชุมเชิงปฏิบัติการและจัดอบรม เพื่อพัฒนาศักยภาพบุคลากรที่ทำงานด้านวิทยุชุมชนในพื้นที่ 4 ภาค โดยมีภาคกลาง ภาคเหนือ ภาคอีสาน ภาคตะวันออก ภาคตะวันตก และภาคใต้ เพื่อพัฒนาข้อเสนอเชิงนโยบายในการสร้างความเข้มแข็ง ให้กับภาคีเครือข่ายวิทยุชุมชนทั่วประเทศ รวมถึงทิศทางของสถานีวิทยุชุมชนในการปรับตัว ให้เข้ากับ สถานการณ์ในปัจจุบันด้วย

โดยมี ดร.ธนกร ศรีสุขใส ผู้จัดการกองทุนพัฒนาสื่อปลอดภัยและสร้างสรรค์ นางสาวพัชรพร พงษ์ทัดศิริกุล ผู้อำนวยการฝ่ายส่งเสริมการรู้เท่าทันและเฝ้าระวังสื่อ กองทุนพัฒนาสื่อปลอดภัย และสร้างสรรค์ ผศ.ดร.สุรวุฒน์ ช่อไม้ทอง คณบดีคณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยเขต ปัตตานี ร่วมกับตัวแทนสถานีวิทยุชุมชน จากภาคกลาง ภาคเหนือ ภาคอีสาน ภาคตะวันออก ภาคตะวันตก และภาคใต้ จำนวน 30 สถานีเพื่อพัฒนาข้อเสนอเชิงนโยบายในการสร้าง ความเข้มแข็ง ให้กับภาคีเครือข่าย วิทยุชุมชน

ดร.ธนกร ศรีสุขใส กล่าวว่า กองทุนพัฒนาสื่อปลอดภัยและสร้างสรรค์ ได้ร่วมกับคณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยเขตปัตตานี จัดโครงการพัฒนาศักยภาพและหาแนวทางเพื่อเพิ่ม ประสิทธิภาพให้สถานีวิทยุชุมชนมีความเข้มแข็ง โดยเฉพาะวางแนวทางในการเข้าสู่ระบบใบอนุญาต และจะ ทำอย่างไรให้อยู่รอดได้จริง โดยเฉพาะแนวทางในการสนับสนุนอุดหนุนสถานีต้นแบบตนมีความเข้าใจ และเห็นอกเห็นใจบุคลากรที่ตั้งใจในการทำสถานีวิทยุชุมชนในปัจจุบันนี้ คือเป็นกลุ่มคนที่มีใจรักในอาชีพ เพราะสถานีวิทยุชุมชนมีรายได้เพียงเล็กน้อย แต่มีค่าใช้จ่ายสูงมาก ทำให้ปัจจุบันต้องหาทิศทางในหลาย ๆ แพลตฟอร์ม ซึ่งการใช้หลายๆ แพลตฟอร์มนี้จะสามารถหลุดจากข้อจำกัดในเรื่องกำลังส่งและรัศมี การออกอากาศ และจะทำให้เปิดพื้นที่ของโลกออนไลน์มากยิ่งขึ้น สิ่งเหล่านี้จะสามารถทำเป็นต้นแบบให้ สถานีวิทยุชุมชนอื่นๆได้เรียนรู้ศึกษาจนถึงการถอดบทเรียนว่าทำอย่างไรที่ทำให้อยู่รอดและตอบสนอง ต่อชุมชนได้ด้วย

ด้าน ผศ.ดร.สุรวุฒน์ ช่อไม้ทอง คณบดีคณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตปัตตานี กล่าวว่า โครงการดังกล่าวมีวัตถุประสงค์สำคัญคือเพื่อยกระดับมาตรฐาน การทำงานของวิทยุชุมชนให้มีความเป็นมืออาชีพมากขึ้น ด้วยการสร้างมาตรฐานทางจริยธรรมของเครือข่าย กลุ่มของวิทยุชุมชนในการกำกับดูแลกันเอง โดยตัวมาตรฐานทางจริยธรรมที่จัดทำขึ้นจะเป็นตัวที่แสดง ให้เห็นถึงความแตกต่างของวิทยุชุมชนกับวิทยุทดลองประกอบกิจการทำให้วิทยุชุมเกิดความน่าเชื่อถือ จากสังคมภายนอก และเป็นการสร้างเครือข่ายวิทยุชุมชนในการฝึกการกำกับดูแลกันเองให้ข้อมูล ข่าวสารที่สื่อสารมีประโยชน์กับประชาชนในชุมชนจริง ๆ ประชาชนในพื้นที่สามารถมีช่องทางร้องเรียน หากพบว่าวิทยุชุมชนของตนมีการนำเสนอข้อมูลที่บิดเบือนจากความเป็นจริงเป็นข้อมูล ที่ไม่เป็นประโยชน์ กับชุมชน หรือมีการทำผิดหลักการหรือเจตนารมณ์ของวิทยุชุมชนขึ้นในมิติการู้เท่าทันสื่อ เพราะในปัจจุบัน จากการที่ภูมิทัศน์สื่อได้เปลี่ยนไป การสื่อสารได้เข้าสู่ยุคหลอมรวมข้อมูลข่าวสารเชื่อมถึงกัน การพัฒนา ให้เครือข่ายวิทยุชุมชนสามารถปรับตัวและใช้ประโยชน์จากเทคโนโลยีที่เปลี่ยนไปจึงมีความจำเป็น รวมทั้ง การทำให้เครือข่ายวิทยุชุมชนสามารถวิเคราะห์สื่อต่างๆ ให้เกิดความรู้เท่าทัน เพราะสถานีวิทยุชุมชน มีหน้าที่ในการกระจายข่าวสารสู่ชุมชนและสังคม หากนักจัดรายการวิทยุชุมชนไม่สามารถวิเคราะห์ และรู้เท่าทันถึงข้อมูลหรือข่าวสารที่รับมาได้เมื่อสื่อสารออกไปก็จะทำให้ชุมชน หรือผู้รับสารรับข้อมูลที่ไม่ ถูกต้องไปได้ซึ่งเป็นปัญหาใหญ่ในช่วงที่ผ่านมา

ด้าน ดร.เนตรดาว ยั่งยุบล หัวหน้าศูนย์นวัตกรรมทางสังคมเพื่อการบริหารและพัฒนาท้องถิ่นที่ยั่งยืน มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตปัตานี กล่าวว่า โครงการพัฒนาศักยภาพเครือข่ายวิทยุชุมชน เกิดขึ้นภายใต้ความรับผิดชอบของ ผศ.ดร.สุรวุฒน์ ช่อไม้ทอง คณบดีคณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัย สงขลานครินทร์ วิทยาเขตปัตตานี และคณะทีมงาน นักวิชาการ ผู้เชี่ยวชาญด้านสื่อ รวมถึงภาค ประชาสังคมและชุมชนที่เข้ามามีส่วนร่วมในการสร้างสรรค์สื่อที่ปลอดภัยระดับชุมชน ตำบล อำเภอ และระดับนโยบายจังหวัด โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาศักยภาพของสถานีวิทยุชุมชน ในการจัดการ ระบบนิเวศการสื่อสารที่สร้างสรรค์ และพัฒนานักจัดรายการ ผู้สื่อข่าวชุมชนรุ่นใหม่ เพื่อนำความคิด ประเด็นข้อมูลจากพื้นที่มาผลิตสื่อ ที่เป็นข่าวสารที่ได้มาตรฐานและเชื่อถือได้ ทั้งเพื่อให้เกิดพื้นที่ต้นแบบ ในการผลิตสื่ออย่างปลอดภัยและสร้างสรรค์ และเกิดการถ่ายทอดองค์ความรู้ไปยังชุมชนต่าง ๆ อย่างทั่วถึง การพัฒนาแพลตฟอร์มต่าง ๆ ที่สอดคล้องและเหมาะสมในแต่ละภูมิภาค การขับเคลื่อน และการทำงาน เพื่อพัฒนาศักยภาพวิทยุชุมชน มุ่งเน้นการพัฒนาการสื่อสารประเด็นทางสังคมต่าง ๆ ไม่ว่าจะเป็นประเด็นเด็ก เยาวชน สุขภาพ ภูมิปัญญา สิ่งแวดล้อม ผู้หญิง คนพิการ ผู้สูงอายุ อาชีพ เศรษฐกิจ ชุมชน ท่องเที่ยว ชุมชน ศาสนา ชาติพันธุ์ เกษตร เพื่อเป็นช่องทางบรรเทาทุกข์ของประชาชน รับข้อร้องเรียนบรรเทาสาธารณภัย และการรับแจ้งอุบัติเหตุบนท้องถนน โดยมีกลไกที่สำคัญ 3 กลไก ประกอบด้วย กลในการปกป้องและป้องกัน กลไกในการเฝ้าระวัง กลไกในการคุ้มครองเพื่อสร้างสรรค์สื่อ การขับเคลื่อนโครงการเพื่อสร้าง เครือข่าย สื่อวิทยุชุมชนในภูมิภาค รวมถึงการพัฒนาศักยภาพบุคลากรสื่อวิทยุชุมชนการพัฒนาสื่อปลอดภัย และสร้างสรรค์ ระดับพื้นที่และการพัฒนานวัตกรรมสื่อวิทยุชุมชน โดยมีเป้าหมายร่วมกันเพื่อเสนอนโยบายสื่อ กฎหมายและกฎระเบียบ จนเกิด “วาระสื่อ” ในระดับภาคและระดับประเทศต่อไป

จากเวทีพัฒนาศักยภาพเครือข่ายวิทยุชุมชนพัฒนาข้อเสนอเชิงนโยบายเพื่อสร้างความเข้มแข็ง ในภาคีเครือข่ายวิทยุชุมชน พบว่าสิ่งหนึ่งที่สถานีวิทยุต่างๆ ต้องการคือ การสร้างความเข้มแข็งให้เครือข่าย วิทยุชุมชน ในแต่ละภาคของประเทศไทย โดยผ่านประเด็นปัญหาด้านกฎหมาย ที่ปัจจุบันจำกัดเสรีภาพ สถานีวิทยุชุมชนบางแห่ง การรักษาอัตลักษณ์ท้องถิ่น และแนวทางพัฒนารูปแบบรายการวิทยุเพื่อให้เข้ากับ ชุมชนแต่ละพื้นที่การสื่อสารสิ่งสําคัญ โดยมีข้อเสนอแนะจากภาคต่าง ๆ ได้แก่ ภาคอีสานเน้นการเชื่อมโยง เครือข่าย และส่งเสริมการมีส่วนร่วมของชุมชนในการผลิตสื่อภาคใต้ตอนล่างเน้นการเข้าถึงสื่อปลอดภัย และบทบาทประชาชน ภาคเหนือมี 15 ข้อเสนอในการพัฒนาวิทยุชุมชน เช่น โครงการวิทยุชุมชนมุ่งเน้น การรณรงค์ให้คนเท่าทันสื่อและการสร้างสรรค์ เน้นการพัฒนาศักยภาพและหาจุดขายของแต่ละสถานี กิจกรรมการแลกเปลี่ยนแนวทางการขับเคลื่อนเครือข่ายวิทยุชุมชน 4 ภาค สถานีวิทยุสามารถทํารูปแบบธุรกิจ , สาธารณะ และชุมชนได้ วิทยุมีบทบาทสําคัญในการเข้าถึงประชาชนและให้ข้อมูลข่าวสารนวัตกรรมสื่อวิทยุ การสร้างรูปแบบรายการใหม่ ๆ จากเนื้อหาที่มีอยู่เป็นนวัตกรรมที่ยิ่งใหญ่ของวิทยุตลาดเล็กแต่มีความรับผิด ชอบสูง ต้องการความช่วยเหลือจากสถาบันการศึกษาในการเขียน Proposal และ KPI การสนับสนุนจาก กองทุนพัฒนาสื่อกองทุนควรสนับสนุนสปอร์ตสั้น ๆ เพื่อแทรกซึมข่าวสารและความรู้ ให้กับผู้ฟังโดยไม่รู้ตัวการ และการบอกชื่อสถานีช่วยให้ผู้ฟังได้รับข่าวสารโดยไม่ต้องอ่านหนังสือหรือดูโซเชียล อีกสิ่งหนึ่งคือบทบาทของวิทยุในสังคมวิทยุช่วยสร้างทุกสิ่งทุกอย่างและอยู่กับประชาชนตลอดเวลา วิทยุเป็นช่องทางให้เยาวชนแสดงความสามารถและแก้ไขปัญหายาเสพติด ควรมีคณะติดตามงานและกลไก สื่อสารระหว่างประชาชน มหาวิทยาลัย และกองทุนสื่อฯ ในเวทีจึงเกิดข้อเสนอในการขับเคลื่อนวิทยุ พัฒนาวิทยุต้นแบบและประเด็นเฉพาะของกองทุนขยายผลจาก 400 สถานี ไปสู่ 1,000 สถานี และพัฒนา นวัตกรรมเชื่อมโยงนโยบายการสื่อสารภาครัฐและการสนับสนุน มีการทำ MOU ความร่วมมือสถานีวิทยุ กองทุนสื่อฯ และหน่วยงานต่าง ๆ โดยใช้นโยบายวิทยุชุมชน ในการพัฒนาคุณภาพชีวิตประชาชนและชุมชน พัฒนาสำนักข่าววิทยุและมาตรการกำกับดูแลและมาตรฐานวิชาชีพร่วม

มีการพัฒนาวิทยุต้นแบบ โดยคัดเลือกสถานีวิทยุ 3 ประเภท ชุมชน, สาธารณะ,ธุรกิจ เพื่อเป็นต้นแบบสร้างภาคีเครือข่ายและการสนับสนุนในพื้นที่พัฒนานวัตกรรมของแต่ละสถานีตามความโดด เด่นเฉพาะด้าน องค์ประกอบของสถานีวิทยุต้นแบบวิทยุชุมชน มีองค์ประกอบของชุมชนเป็นเจ้าของ และมีภาครัฐสนับสนุนวิทยุสาธารณะ มีองค์กรที่ชัดเจน มหาวิทยาลัย, วัด และมีผลกระทบเชิงคุณภาพ วิทยุธุรกิจใช้เกณฑ์เดียวกัน และเน้น Social Enterprise ทั้งยังควรมีการพัฒนาและสนับสนุนวิทยุชุมชน ให้เข้าไปเป็นแผนของ อปท.พัฒนารูปแบบและนวัตกรรมของแต่ละสถานีตามความโดดเด่น มีหลักสูตร แกนกลางเรื่องสื่อปลอดภัยและสร้างสรรค์ มีมาตรการกํากับดูแลซึ่งกันและกัน และสนับสนุนมาตรฐาน ด้านวิชาชีพ โดยเฉพาะการจัดตั้งคณะกรรมการติดตามภาคละ 10 ท่าน โดยกระจายคณะ กรรมการ ให้ทั่วทุกภูมิภาค การสร้างและยกระดับวิทยุชุมชนคนต้นแบบวิทยุ ชุมชนเป็นพื้นฐานมาจากประชาชน และวัฒนธรรมท้องถิ่น สร้างเครือข่ายความร่วมมือระหว่างสถานีและภาคส่วนต่างๆ กำหนดมาตรฐาน และบทบาทร่วมกันความต้องการในการสนับสนุนวิทยุชุมชนต้องการงบประมาณเพื่อผลิตสื่อและพัฒนาพื้นที่ เข้าถึงเทคโนโลยีและอุปกรณ์ที่ทันสมัยสนับสนุนพื้นที่เผยแพร่และยกระดับบุคลากรความต้องการในการสนับ สนุนวิทยุชุมชน จัดตั้งสถานีวิทยุเพิ่มเติมและขยายเครือข่ายพัฒนาแพลตฟอร์มใหม่ๆ ให้เกิดในยุคสมัยใหม่ หลักสูตรอบรมเพื่อพัฒนาศักยภาพ จัดหลักสูตรอบรมเพื่อสื่อศักยภาพของประชากร ในยุคดิจิทัลกระจาย หลักสูตรอบรมไปยังวิทยุชุมชนวิทยุสาธารณะและภาคส่วนต่าง ๆ ปัญหาหลักที่เครือข่ายวิทยุชุมชนแต่ละภาคพบเจอประกอบด้วยหลายประเด็น เช่น ขาดการสนับสนุน และขยายผลโครงการไปยังพื้นที่อื่นๆ เนื่องจากการสนับสนุนของกองทุน มีจำนวนจำกัด และสนับสนุน เฉพาะเนื้อหาปลอดภัยและสร้างสรรค์เท่านั้น นอกจากนี้ยังเผชิญกับปัญหาเรื่องความแข็งแกร่งของเครือข่าย ที่มีความแน่นหนาน้อยลง การเข้าถึง และความสามารถในการปรับตัวให้เข้ากับสถานการณ์ต่าง ๆ โดยเฉพาะในด้านการสื่อสารและการใช้เทคโนโลยีดิจิทัล รวมทั้งปัญหาเรื่องอุปสรรคในการสร้างความร่วมมือ และการสนับสนุนจากภาคส่วนต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง เช่น ภาคประชาชนและภาคธุรกิจ ซึ่งการขาดความเชื่อมโยง และความร่วมมืออย่างเต็มที่เป็นหนึ่งในอุปสรรคสำคัญในการขับเคลื่อนและพัฒนาวิทยุชุมชนให้มีประสิทธิ ภาพมากขึ้น

วิทยุชุมชนสามารถปรับตัวและพัฒนารายการเพื่อสร้างความเข้มแข็งให้กับชุมชน โดยใช้แนวทางต่าง ๆ เช่น การพัฒนารายการให้สอดคล้องกับความต้องการและวัฒนธรรมของชุมชน โดยเน้นเนื้อหา ที่เป็น ประโยชน์ ต่อชีวิตประจำวันและเสริมสร้างความรู้ความเข้าใจในเรื่องต่างๆ เช่น ธรรมะ สุขภาพ และกิจกรรมชุมชน การสร้างเครือข่ายความร่วมมือกับภาคส่วนต่างๆ เช่น วัด ท้องถิ่นและฝ่ายปกครอง เพื่อสนับสนุนและแลกเปลี่ยนข้อมูล นอกจากนี้ยังควรพัฒนาบุคลากรและรายการอย่างต่อเนื่อง รวมถึง ใช้เทคโนโลยีดิจิทัลในการเข้าถึงกลุ่มเป้าหมายและเสริมสร้างการมีส่วนร่วมของประชาชน เพื่อให้วิทยุชุมชน เป็นสื่อที่เข้าถึงและสะท้อนเสียงชุมชนได้อย่างมีประสิทธิภาพ