กรมทรัพยากรน้ำเร่งฟื้นฟู “พรุแม่รำพึง” รับมือน้ำเค็มรุก วิกฤตระบบนิเวศเริ่มวิกฤต

กรมทรัพยากรน้ำ เดินหน้าแผนฟื้นฟู “พรุแม่รำพึง” หลังพบปัญหาน้ำเค็มรุกล้ำกระทบระบบนิเวศและคุณภาพดิน เร่งศึกษาความเหมาะสม ออกแบบแนวทางฟื้นฟูอย่างเป็นระบบ พร้อมรับฟังทุกภาคส่วน หวังหยุดยั้งความเสื่อมโทรมและฟื้นสมดุลพื้นที่ชุ่มน้ำสำคัญของประเทศ

วันที่ 23 เม.ย.69 สถานการณ์ “พื้นที่ชุ่มน้ำพรุแม่รำพึง” เข้าสู่ภาวะน่าห่วง หลังเผชิญแรงกดดันรอบด้าน ทั้งการเปลี่ยนแปลงการใช้ประโยชน์ที่ดิน การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน และภัยเงียบ “น้ำเค็มรุกล้ำ” ที่เริ่มส่งผลกระทบต่อดินและแหล่งน้ำอย่างชัดเจน กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม โดยกรมทรัพยากรน้ำ เร่งเดินหน้าโครงการศึกษาความเหมาะสม สำรวจ และออกแบบฟื้นฟูพื้นที่อย่างเป็นระบบ หวังหยุดยั้งการเสื่อมโทรม และดึงระบบนิเวศกลับสู่สมดุล

เปิดแผนฟื้นฟู “พรุแม่รำพึง” ชี้พื้นที่หัวใจระบบนิเวศ การประชุมปฐมนิเทศโครงการจัดขึ้นเมื่อวันที่ 23 เมษายน 2569 ที่อำเภอบางสะพาน โดยมี น.ส.จีรประภา สาระประจวบ หัวหน้าสำนักงานจังหวัดประจวบคีรีขันธ์ เป็นประธาน ย้ำชัดว่า “พื้นที่ชุ่มน้ำ” ไม่ใช่เพียงแหล่งน้ำธรรมดา แต่เป็นกลไกสำคัญของระบบนิเวศ และมีผลต่อคุณภาพชีวิตของประชาชนโดยตรง

ด้าน ดร.เทพรัตน์ วิริโยธิน ผอ.ส่วนส่งเสริมและประสานมวลชน กองอนุรักษ์ทรัพยากน้ำ ระบุว่า การดำเนินงานครั้งนี้จะเน้นการศึกษาความเหมาะสมเชิงพื้นที่ ควบคู่การออกแบบแนวทางฟื้นฟู เพื่อให้เกิดความยั่งยืนในระยะยาว

พื้นที่พรุแม่รำพึงกำลังถูกกดดันจากการเปลี่ยนแปลงการใช้ประโยชน์ที่ดินการขยายโครงสร้างพื้นฐานการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศส่งผลต่อปริมาณน้ำ และความหลากหลายทางชีวภาพอย่างต่อเนื่อง“น้ำเค็มรุก” วิกฤตใหม่ กระทบหนักเกินคาด ภาคประชาชนสะท้อนปัญหาสำคัญ คือ “น้ำเค็มรุกล้ำ” เข้าสู่ดินและแหล่งน้ำ ซึ่งไม่เคยเกิดขึ้นในระดับนี้มาก่อน คาดว่าอาจเกี่ยวข้องกับการเปลี่ยนแปลงสภาพพื้นที่ การเปิดหน้าดิน หรือการพัฒนาโดยไม่มีระบบป้องกัน ส่งผลให้น้ำเค็มแทรกซึมได้ง่ายขึ้น

เรียกร้องให้หน่วยงานเร่งตรวจสอบ พร้อมวางมาตรการป้องกัน เช่น การทำคันดิน และแนวกันน้ำ ก่อนสถานการณ์ลุกลาม ปมเดือด “คนอยู่ในพื้นที่” ทับซ้อนอนุรักษ์ อีกด้านพบว่า มีประชาชนบางส่วนเข้าอยู่อาศัยในพื้นที่กันชนและพื้นที่อ่อนไหว แม้ภาครัฐเคยจัดตั้ง “กลุ่มชาวบ้านอาสา” ดูแลพื้นที่ แต่ปัญหายังไม่หมด เนื่องจากชาวบ้านจำนวนหนึ่งมีความจำเป็นด้านที่อยู่อาศัยและการทำกิน ทำให้เกิดความขัดแย้งเชิงโครงสร้าง ระหว่าง “การอนุรักษ์” กับ “ปากท้องประชาชน” รัฐพร้อมเปิดรับฟังทุกข้อมูล” ยังไม่ฟันธงแนวทางการพัฒนา

นายเทียน พิบูลย์สวัสดิ์ ผู้อำนวยการกองอนุรักษ์ทรัพยากรน้ำ เผยว่า โครงการยังอยู่ในช่วงเริ่มต้น และข้อมูลหลายด้านยังไม่ครบถ้วนจำเป็นต้องเร่งสำรวจให้ชัดว่า ควรใช้พื้นที่อย่างไร จุดใดเหมาะสมสำหรับการพัฒนา หรือควรอนุรักษ์เป็นหลัก พร้อมเน้นว่า การดำเนินงานต้องคำนึงถึงโครงสร้างที่สอดคลองกับธรรมชาติ ที่มีผลต่อการกักเก็บน้ำ แนวทางเบื้องต้น อาจไม่เน้นการก่อสร้างขนาดใหญ่ แต่ผลักดันเป็นแหล่งเรียนรู้แหล่งท่องเที่ยวเชิงนิเวศ เตือนความเข้าใจผิด “พื้นที่ชุ่มน้ำ” ไม่ใช่แค่แหล่งน้ำ

ผู้เชี่ยวชาญชี้ว่า ปัญหาใหญ่คือประชาชนจำนวนมากยังเข้าใจผิด โดยมองว่า “พื้นที่ชุ่มน้ำ” เป็นเพียงแหล่งน้ำ ทั้งที่แท้จริงเป็นระบบนิเวศซับซ้อน มีบทบาททั้งด้านสิ่งแวดล้อม เศรษฐกิจ และวิถีชีวิต

เวทีครั้งนี้มีผู้เข้าร่วมกว่า 152 คน จากทุกภาคส่วน ทั้งหน่วยงานรัฐ นักวิชาการ กลุ่มอนุรักษ์ และประชาชนสะท้อนปัญหา-ข้อเสนอ เพื่อให้แผนฟื้นฟูสอดคล้องกับสภาพจริง และได้รับการยอมรับจากพื้นที่ บทสรุปหน้า 1“พรุแม่รำพึง” กำลังยืนอยู่บนจุดเปลี่ยนสำคัญ ระหว่างการพัฒนา การอนุรักษ์ ขณะที่ปัญหา “บุกรุก + น้ำเค็มรุก + ข้อมูลไม่ครบ” กำลังเป็นตัวแปรชี้ชะตาอนาคตของพื้นที่ หากบริหารพลาด อาจกระทบทั้งระบบนิเวศ และชีวิตผู้คนในระยะยาว